Τι είναι ο Σχολικός Ψυχολόγος και ποια τα καθήκοντά του; Μήπως χρειάζεται να δει το παιδί μου ένας Σχολικός Ψυχολόγος;
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, δεν υφίσταται η ειδικότητα «παιδοψυχολόγος».
Δεν είναι λίγος ο κόσμος ο οποίος, όταν πρέπει να συμβουλευτεί κάποιον ειδικό για το παιδί/έφηβό του, αναφέρει τον όρο «παιδοψυχολόγος». Είναι σημαντικό να ξεκαθαριστεί αυτή η παρερμηνεία καθώς, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, δεν υφίσταται η ειδικότητα «παιδοψυχολόγος».
Η Σχολική Ψυχολογία, σύμφωνα με τον περί Εγγραφής Ψυχολόγων Νόμο (68(I)/1995), είναι μία από τις πέντε εγκεκριμένες ειδικότητες της εφαρμοσμένης Ψυχολογίας, η οποία ασχολείται με την επαγγελματική πρακτική της Ψυχολογίας με τα άτομα που βρίσκονται μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα (μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς, οικογένειες) και ενθαρρύνει τη συνεργασία σχολείου - οικογένειας.
Ως εκ τούτου, ο Σχολικός Ψυχολόγος είναι επαγγελματίας ψυχικής υγείας ο οποίος είναι ιδιαίτερα εξειδικευμένος και άρτια καταρτισμένος στο να βοηθά με συστηματικό και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο τα παιδιά και τους εφήβους να επιτύχουν σε όλους τους τομείς της ανάπτυξής τους (ακαδημαϊκό, κοινωνικό, συμπεριφορικό, συναισθηματικό). Αποστολή του είναι η προάσπιση των δικαιωμάτων των παιδιών, η προστασία και προαγωγή της ψυχικής τους υγείας, η μεγιστοποίηση της μάθησής τους και η αξιοποίηση του δυναμικού τους στο μέγιστο δυνατό.
"Ο ρόλος του Σ.Ψ. είναι πολυδιάστατος και δεν περιορίζεται μόνο στην αξιολόγηση και στη χορήγηση τεστ".
Καθήκοντα
Εφαρμόζοντας τις καθιερωμένες αρχές και μεθόδους της επιστήμης της Ψυχολογίας, ο Σ.Ψ. παρέχει υπηρεσίες τόσο στα ίδια τα παιδιά όσο και στις οικογένειες, στους εκπαιδευτικούς και σε όλη τη σχολική κοινότητα, με απώτερο στόχο να κατανοούν και να διαχειρίζονται τις δυσκολίες που τα παιδιά και οι έφηβοι αντιμετωπίζουν και να δημιουργούν περιβάλλοντα που να ενισχύουν τη μάθηση και την ψυχική τους υγεία.
Ο ρόλος του Σ.Ψ. είναι πολυδιάστατος και δεν περιορίζεται μόνο στην αξιολόγηση και στη χορήγηση τεστ. Αντ' αυτού, αναλαμβάνει πολλαπλά καθήκοντα για να παρέχει ολοκληρωμένες ψυχολογικές υπηρεσίες σε παιδιά και εφήβους σε διαφορετικά πλαίσια.
1. Ψυχο-εκπαιδευτική αξιολόγηση: ενδελεχής αξιολόγηση όλων των τομέων ανάπτυξης και προσαρμογής των παιδιών/εφήβων με στόχο όχι μόνο τη διάγνωση και τον εντοπισμό των παιδιών που χρειάζονται εξειδικευμένες υπηρεσίες (π.χ. ειδική εκπαίδευση) αλλά τη βαθύτερη κατανόηση των δυσκολιών και των δυνατοτήτων του παιδιού και τον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων.
2. Συμβουλευτική / θεραπευτική παρέμβαση παιδιών / εφήβων: με τη χρήση επιστημονικά τεκμηριωμένων πρακτικών, ο Σ.Ψ. προβαίνει σε άμεση υποστήριξη των παιδιών/εφήβων που αντιμετωπίζουν αναπτυξιακές, κοινωνικό-συναισθηματικές, συμπεριφορικές ή ακαδημαϊκές προκλήσεις, ούτως ώστε να αλλάξουν δυσπροσάρμοστες συμπεριφορές και να αναπτύξουν ένα σύνολο δεξιοτήτων για να δρουν στη ζωή τους με αποτελεσματικότητα και επιτυχία.
3. Συμβουλευτική γονέων & οικογένειας: με τη χρήση επιστημονικά τεκμηριωμένων πρακτικών, ο Σ.Ψ. προβαίνει σε συμβουλευτική γονέων και οικογένειας, όπου ενισχύονται οι γονείς αναπτύσσοντας δεξιότητες, ούτως ώστε να αντιμετωπίζουν οι ίδιοι ενδεχόμενες προκλήσεις που προκύπτουν σε σχέση με την ανατροφή του παιδιού τους και τον γονεϊκό τους ρόλο.
4. Συνεργατική Συμβουλευτική με εκπαιδευτικό: Εγκαθιδρύεται μια διεπιστημονική, μη ιεραρχική συνεργατική σχέση μεταξύ των δύο επαγγελματιών και ο Σ.Ψ. υποστηρίζει τον Εκπαιδευτικό να αναπτύξει δεξιότητες ώστε να διαχειρίζεται αποτελεσματικότερα τα προβλήματα συμπεριφοράς και μάθησης.
5. Προληπτικά & Παρεμβατικά
Προγράμματα σε ομαδικό επίπεδο:
«Η καλύτερη θεραπεία είναι η πρόληψη!». Ίσως το πιο σημαντικό καθήκον του Σ.Ψ. είναι η πρόληψη των προβλημάτων στις σχολικές κοινότητες και στις οικογένειες προτού εμφανιστούν ή εγκαθιδρυθούν (π.χ. σχολικός εκφοβισμός, συγκρούσεις).
6. Διαχείριση Κρίσης: Ο Σ.Ψ.,
έχοντας γνώση των αρχών και της έρευνας που σχετίζονται με την ψυχική
ανθεκτικότητα, τους παράγοντες κινδύνου και προστασίας για
την ψυχική υγεία και μάθηση των παιδιών/εφήβων, παρέχει υπηρεσίες
αποτελεσματικής πρόληψης των κρίσεων καθώς επίσης αποτελεσματικής διαχείρισης κρίσεων (π.χ. απώλεια αγαπημένου προσώπου, περιστατικό βίας).
Μήπως χρειάζεται να δει το παιδί μου κάποιος Σχολικός Ψυχολόγος;
Όλα τα παιδιά και οι νέοι ενδέχεται να αντιμετωπίσουν, κάποια στιγμή στη ζωή τους, προκλήσεις που σχετίζονται με τη μάθηση, τη συμπεριφορά, το συναίσθημα ή την κοινωνική προσαρμογή (π.χ. δυσκολία στις κοινωνικές σχέσεις, στη διαχείριση συναισθημάτων όπως θυμού και άγχους, απώλεια αγαπημένου προσώπου). Τα ποσοστά των προβλημάτων ψυχικής υγείας στα παιδιά και στους εφήβους είναι υψηλά, αφού διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι 10 - 20% των νέων παρουσιάζει σοβαρές ψυχικές διαταραχές για τις οποίες απαιτείται θεραπευτική παρέμβαση, ενώ ένα σημαντικότερο ποσοστό παρουσιάζει ηπιότερα προβλήματα. Είναι γεγονός ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας στα παιδιά και στους εφήβους επηρεάζουν το μέλλον τους.
Διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι 10 - 20% των νέων παρουσιάζει σοβαρές ψυχικές διαταραχές για τις οποίες απαιτείται θεραπευτική παρέμβαση,
Αρκετές φορές, οι γονείς επιδεικνύοντας αγάπη, ενδιαφέρον και υπομονή, προλαμβάνουν και διαχειρίζονται πολλά προβλήματα. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις, οι γονείς δεν μπορούν να διαχειριστούν τα προβλήματα που έχουν εμφανιστεί με το παιδί ή τον έφηβό τους διότι προσπαθούν με λανθασμένο τρόπο και δεν γνωρίζουν τον σωστό. Υπάρχουν προβλήματα που δεν λύνονται χωρίς συστηματική παρέμβαση, ενώ, αντίθετα, επιδεινώνονται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, χρειάζεται η παρέμβαση του Σ.Ψ., καθώς ο ρόλος του είναι πολύ σημαντικός στην προαγωγή της ψυχικής υγείας και στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των παιδιών και των εφήβων.
Σε περίπτωση που το παιδί/ ο έφηβος αρνείται να συναντήσει τον Σ.Ψ., τότε συστήνεται να συμβουλευτούν τουλάχιστον οι ίδιοι οι γονείς τον ειδικό, προκειμένου να ενδυναμωθούν στο πώς να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες.
Βιβλιογραφία:
Albritton, K., Chen, C.-I., Bauer, S. G., Johnson, A., & Mathews, R. E. (2001). Collaborating With School Psychologists: Moving Beyond Traditional Assessment Practices. Young Exceptional Children, 24(1), 28-38.
Hemmings, J. (2019). Πώς Λειτουργεί η Ψυχολογία. Πλήρης Εικονογραφημένος Οδηγός. Αθήνα: Εκδόσεις Κλειδάριθμος.
National Association of School Psychologists Model for comprehensive and Integrated School Psychological Services. (2010). School Psychology Review, 39(2), 320-333.
Salkind, N. J. (2008). Encyclopedia of Educational Psychology. California: SAGE Publications, Inc.
Καππάτου, Α. Α. (2019). Εμπιστευτείτε τους εφήβους, εμπιστευτείτε τη ζωή! Αθήνα: ΜΙΝΩΑΣ.
Τσαπουτζόγλου, Μ. (2014). Διαστάσεις συνεργασίας εκπαιδευτικών και ψυχολόγων στο πλαίσιο σχεδιασμού και υλοποίησης εκπαιδευτικών προγραμμάτων για άτομα με ειδικές ανάγκες (μη δημοσιευμένη μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία). Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.